Co to jest overclocking? Czy warto podkręcać procesor?

Przemysław Kocięcki,

Komputery mają to do siebie, że dość szybko się starzeją – kilka lat to dla sprzętu komputerowego niemalże wieczność. Zanim jednak przyparci do muru chęcią uruchomienia najnowszych gier w dobrej jakości zdecydujemy się wymienić przestarzałą jednostkę na nową, warto zdać sobie sprawę, że istnieje jeszcze jeden sposób na wykrzesanie z komputera nieco dodatkowej mocy. Dziś porozmawiamy o overclockingu.

Generacje procesorów i kart graficznych zmieniają się średnio raz do roku. Ciągły rozwój technologiczny zachęca developerów do korzystania z najnowszych rozwiązań podczas tworzenia gier, przez co z roku na rok gry stają się bardziej wymagające, a konsumenci zostają zmuszeni do regularnej wymiany sprzętu, jeśli w dalszym ciągu chcą grać w najnowsze tytuły w wysokiej rozdzielczości i na przyzwoitych ustawieniach graficznych.

Jeśli Twój komputer nie radzi już sobie z nowymi grami, a lubisz sobie pograć, to prawdopodobnie w najbliższym czasie będziesz rozważać jego upgrade. Być może to nie będzie jeszcze konieczne – spróbuj najpierw podkręcić procesor i kartę graficzną. W tym artykule nie opisujemy w jaki sposób podkręcić podzespoły, a jedynie zwracamy uwagę na ważne elementy, o których warto pamiętać.

Czym jest overclocking?

Overclocking to inaczej podkręcanie zegarów podzespołów komputera. W praktyce polega na zwiększeniu częstotliwości taktowania, co pozwoli np. procesorowi pracować szybciej, a co za tym idzie – zwiększy się wydajność naszej jednostki. Podkręcać można zarówno procesory, jak i karty graficzne, a nawet pamięć RAM – każdy z tych podzespołów pracuje z pewną bazową częstotliwością wyrażaną w hercach (Hz) decydującą o szybkości działania podzespołu. Mówiąc prostym językiem: im więcej herców tym lepiej, bo komputer jest w stanie wykonać więcej obliczeń w krótszym czasie.

Jeden herc oznacza jedną operację na sekundę; jeśli procesor pracuje z częstotliwością 3,2 GHz to znaczy, że jest w stanie wykonać 3,2 miliarda (1 GHz = 1.000.000.000 Hz) podstawowych operacji w ciągu jednej sekundy. Oczywiście w tym miejscu pomijamy pojęcie rdzeni oraz wątków, dzięki którym jedno zadanie może być podzielone na kilka mniejszych i wykonywanych równolegle by przyspieszyć cały proces – w efekcie 4-rdzeniowy procesor 3,2 GHz może pracować szybciej niż posiadający identyczną częstotliwość taktowania procesor 2-rdzeniowy.

Herce znajdziemy też chociażby w monitorach, które posiadają parametr zwany częstotliwością odświeżania. Najczęściej spotkać się tu można z wartościami 60 Hz i 144 Hz, co oznacza, że monitor w ciągu jednej sekundy może odświeżyć obraz maksymalnie 60 lub 144 razy (a więc jest w stanie wyświetlić maksymalnie 60 lub 144 FPS).

Zabiegiem przeciwnym do overclockingu jest underclocking polegający na, analogicznie, zmniejszeniu częstotliwości taktowania podzespołu. Underclocking wykonuje się w celu zmniejszenia temperatur w komputerze oraz by zmniejszyć zapotrzebowanie komputera na energię elektryczną.

Wady overclockingu

Wiemy już, że overclocking przyspiesza pracę komputera. Skoro jednak jest to teoretycznie takie dobre, to dlaczego procesory nie są podkręcane domyślnie przez producenta? Ano dlatego, że overclocking niesie za sobą pewne wady.

Przede wszystkim zwykłemu użytkownikowi overclocking nie jest do niczego potrzebny. Podczas oglądania filmów na YT, przeglądania poczty czy nawet grając w mniej wymagające gry, procesor wykorzystywany jest najwyżej w kilkunastu procentach. Podkręcenie w takiej sytuacji nie tylko nie dałoby żadnych korzyści, ale i zwiększyłoby temperaturę procesora oraz nasze rachunki za prąd.

Dodatkowo, podkręcanie procesora skraca jego żywotność. Jeśli procesor pracuje na większych obrotach to szybciej ulegnie uszkodzeniu.

Co więcej, overclocking wiąże się z ryzykiem utraty stabilności systemu. Podkręcając procesor musimy indywidualnie dobrać parametry napięć i taktowania by znaleźć złoty środek między zauważalnym wzrostem wydajności, a zachowaniem stabilnej pracy. Każdy system jest inny, dlatego niemożliwym byłoby sprzedawanie domyślnie podkręconych procesorów, które w każdej konfiguracji sprawdziłyby się równie dobrze. Producenci chcąc zagwarantować bezawaryjne działanie podzespołów wolą oddać do naszej dyspozycji jednostki niepodkręcone, ale z odblokowanym mnożnikiem, dzięki czemu sami możemy zdecydować czy podkręcać, czy nie.

Co będzie potrzebne do podkręcania?

Jeśli chcemy podkręcić procesor, przede wszystkim musimy wyposażyć się w odpowiednie podzespoły, wspierające podkręcanie zegarów – nie każda płyta główna i nie każdy procesor umożliwiają dokonanie overclockingu. Kupując podzespoły z zamiarem podkręcania zegarów w przyszłości warto zapytać sprzedawcę o modele, które nam na to pozwolą.

Jeśli chodzi o procesor, sprawa jest dość prosta – wystarczy szukać CPU z tzw. odblokowanym mnożnikiem. W wypadku Intela procesory takie bardzo łatwo rozpoznać, bo posiadają w nazwie modelu literę K (np. i7 8700K, i5-9600K) choć zdarzają się wyjątki umożliwiające częściowe podkręcenie, a nieposiadające takiego oznaczenia (np. i5 4460). W wypadku AMD sytuacja jest jeszcze prostsza – każdy procesor Ryzen (np. Ryzen 5 2600, Ryzen 7 2700X) posiada odblokowany mnożnik. W tym miejscu ktoś mógłby sobie zadać pytanie, dlaczego niektóre procesory posiadają zablokowane mnożniki. Jak nie wiadomo o co chodzi, to chodzi o pieniądze – tani procesor po podkręceniu może działać lepiej niż jego droższy odpowiednik, co mogłoby narazić firmę na straty.

Kolejnym niezbędnym elementem będzie odpowiednia płyta główna. Choć wiele płyt umożliwia overclocking, to jedne płyty nadają się do tego lepiej niż inne. Tu wybór nie jest już tak prosty i najlepiej opowiedzieć sprzedawcy w sklepie czego oczekujemy, a ten powinien doradzić odpowiedni model wyposażony w mocną sekcję zasilania oraz MOSFETy wysokiej jakości.

Przyda się również jakieś narzędzie do monitorowania temperatury procesora. Overclocking wiąże się z większym poborem mocy, a więc musimy przygotować się na generowanie większego ciepła przez CPU i odpowiednio reagować, jeśli temperatury będą zbyt wysokie. Wśród darmowych programów do odczytu temperatur z podzespołów można wymienić bardzo dobry HWMonitor pozwalający nie tylko na bieżąco śledzić temperatury komputera, ale i poziom napięć oraz aktualne częstotliwości taktowania poszczególnych podzespołów.

Przy okazji warto mieć też na uwadze zasilacz oraz system chłodzenia. Może się okazać, że obecnie wykorzystywany zasilacz nie jest w stanie dostarczyć odpowiedniej ilości energii, przez co niezbędna będzie jego wymiana. Podobnie sprawa wygląda z chłodzeniem – overclocking zwiększy temperatury podzespołów, dlatego niezbędny jest montaż odpowiedniego systemu, najlepiej opartego o ciecz.

Podsumowanie – czy warto podkręcać procesor?

Podkręcanie procesora pozwala wycisnąć z komputera nieco dodatkowej mocy. Te kilkaset dodatkowych herców może zwiększyć liczbę klatek w grze nawet o kilkanaście procent, co może znacznie poprawić komfort gry. Jeśli zdecydujemy się na podkręcanie, róbmy to jednak z głową i tylko wtedy gdy faktycznie potrzebujemy dodatkowej wydajności, a więc np. przed uruchomieniem wymagającej gry. Po skończeniu rozgrywki przywróćmy bazowe taktowanie by niepotrzebnie nie skracać żywotności procesora i móc dłużej cieszyć się niezawodnym sprzętem.