Tworzenie kopii zapasowych i odzyskiwanie danych z uszkodzonego dysku

Przemysław Kocięcki,

Na dysku twardym komputera przechowujemy przede wszystkim aplikacje, narzędzia czy gry, choć nierzadko pośród zapisanych danych można również znaleźć muzykę czy filmy, a także prywatne dokumenty – zdjęcia z wakacji, prezentacje firmowe, rozliczenia czy notatki pomagające w nauce. Dyski twarde, podobnie jak inne urządzenia elektroniczne, narażone są jednak na usterki, które lubią dawać o sobie znać w najmniej oczekiwanym momencie. Jeśli nie poczynimy zawczasu odpowiednich kroków, wówczas taka usterka może nas drogo kosztować.

Nagła utrata dostępu do naszych plików może być bardzo przykrym doświadczeniem, zwłaszcza jeśli nie byliśmy na taką ewentualność przygotowani. O ile aplikacje czy gry wystarczy zwykle ponownie pobrać z internetu i zainstalować, to sprawa nie wygląda już tak różowo, gdy chodzi o nasze prywatne dane – tych nie będziemy mogli przecież ot tak znaleźć w sieci. To na nas leży obowiązek zatroszczenia  się o odpowiednie zabezpieczenie wszelkich wartościowych dla nas dokumentów.

Tworzenie kopii zapasowej plików

Najlepsze, co możemy zrobić, by uniknąć rozczarowania związanego z utratą dostępu do danych, to regularnie tworzyć kopie zapasowe. Kopie można wykonać na wiele sposobów, a najprostszym – z punktu widzenia mniej technicznych użytkowników – będzie po prostu ręczne kopiowanie wybranych plików na zewnętrzny nośnik, np. na dysk twardy, pendrive czy płytę CD/DVD. W tym celu wystarczy podłączyć nośnik do komputera, otworzyć folder obrazujący zawartość podłączonego dysku i ręcznie przenieść tam pliki z pamięci komputera.

Ręczne tworzenie backupów ma jednak pewne wady. Przede wszystkim musimy sami pamiętać o przenoszeniu nowych plików i każdorazowo upewniać się, czy przypadkiem jakiegoś dokumentu nie skopiowaliśmy dwukrotnie – nie chcemy przecież niepotrzebnie zaśmiecać ograniczonej przestrzeni duplikatami.
Alternatywą dla ręcznego kopiowania dokumentów jest skorzystanie z jednego z dedykowanych rozwiązań. Istnieje szereg programów i usług pozwalających na automatyczne wykonywanie kopii zapasowej wybranych katalogów zarówno lokalnie, jak i w chmurze. Niezależnie od wybranych metod warto pamiętać, by dywersyfikować miejsca przechowywania plików. Na wypadek problemów z internetem jedną kopię zawsze warto trzymać na lokalnym dysku, a na wypadek problemu ze sprzętem jedną kopię dobrze umieścić w chmurze.

Unikajmy też tworzenia backupów na nośnikach, które wychodzą z użycia. Przykładem mogą być płyty CD/DVD – coraz rzadziej w komputerach spotyka się napędy optyczne. Tworząc kopie na DVD narażamy się na sytuację, w której nie będziemy w stanie odczytać danych bez kupna dodatkowych urządzeń.

Automatyczny backup plików

Raz skonfigurowane narzędzie zajmujące się automatycznym tworzeniem kopii zapasowych pozwala w prosty sposób tworzyć regularny backup zawartości wybranych katalogów. To od nas zależy jakie pliki chcemy kopiować, jak często chcemy to robić, a także gdzie chcemy zapisywać kopie. Backup może być zapisywany na drugim podłączonym do komputera dysku twardym przeznaczonym na przechowywanie kopii lub w chmurze. Druga opcja pozwoli uzyskać dostęp do plików przez internet z dowolnego urządzenia, na którym zainstalujemy odpowiednie oprogramowanie.

Kilka propozycji narzędzi do automatycznego tworzenia kopii zapasowej możecie znaleźć w tym miejscu.

Odzyskiwanie plików z uszkodzonego dysku

Niestety, często mamy do czynienia ze scenariuszem „mądry Polak po szkodzie”, dlatego o tworzeniu kopii zazwyczaj w ogóle nie myślimy aż do momentu, w którym dysk odmawia posłuszeństwa. Z tworzeniem backupu zwlekamy do ostatniej chwili, nawet gdy dysk daje wyraźne sygnały, że coś jest nie tak i wkrótce może dojść do poważniejszej awarii.

Jeśli dysk uległ fizycznemu uszkodzeniu, wówczas pomóc będzie mógł jedynie wyspecjalizowany serwis komputerowy – może być konieczna wymiana wadliwych części, ale jest szansa, że po zabiegu dysk odzyska pełną sprawność, więc nie będzie problemu z odzyskaniem plików.

Jeśli natomiast wada wynika z przyczyn związanych z logiką programową, jest szansa, że pliki uda się nam odzyskać samodzielnie, oszczędzając w ten sposób pieniądze, które w innym razie musielibyśmy zapłacić serwisantom.

Wśród popularnych usterek tego typu można wymienić uszkodzony sektor rozruchowy i uszkodzony system plików. W obydwu wypadkach wciąż możliwe jest dostanie się do zawartości dysku, jednak potrzebny do tego będzie drugi, sprawny komputer, do którego podłączymy wadliwy dysk.

Zanim to zrobimy, warto jednak sprawdzić, czy uszkodzonego sektora nie da się naprawić. W tym celu wystarczy stworzyć dysk naprawy systemu Windows – procedura została opisana tutaj. Dysk naprawy pozwoli skorzystać z narzędzi, które mogą przywrócić uszkodzonemu dyskowi sprawność. Po uruchomieniu dysku naprawy i zmianie w BIOSie priorytetu uruchamiania, możemy skorzystać z wiersza poleceń i użyć komend bootrec /fixmbr, a następnie bootrec /fixboot. Jeśli usterka nie była poważna, system przy następnym włączeniu komputera powinien się bez problemu uruchomić.

Jeśli jednak tak się nie stanie, konieczne będzie dostanie się do zawartości dysku w inny, bardziej inwazyjny sposób. Uszkodzony dysk trzeba podłączyć do sprawnego komputera i skorzystać np. z programu DMDE, który pozwala bezpłatnie odzyskiwać pojedyncze pliki. Jeśli zajdzie potrzeba odzyskania całych katalogów, wówczas niezbędna będzie płatna wersja programu (149 zł w najtańszym wariancie).

Proces odzyskiwania plików z użyciem DMDE został opisany tutaj.

Alternatywnie, możecie skorzystać z jednego z programów opisywanych na łamach benchmark.pl.

Odzyskiwanie plików ze sformatowanego dysku

Jeśli przypadkowo sformatowałeś dysk lub przypomniałeś sobie o jakimś folderze, którego nie skopiowałeś, wciąż jest spora szansa na odzyskanie plików. Formatowanie nie usuwa bowiem danych, a jedynie oznacza sektory dysku jako wolne i gotowe do zapisania nowych informacji. Jeśli dysk przy okazji formatowania nie został wyzerowany (dane nie zostały zastąpione ciągami bitowych zer), wówczas korzystając ze specjalnego oprogramowania powinniśmy być w stanie odzyskać większość dokumentów, w tym zdjęć i filmów.

Przede wszystkim po sformatowaniu dysku nie możemy z niego korzystać – wtedy szansa na odzyskanie danych jest największa. Każdy nowo utworzony na dysku plik nadpisuje stare dane. Im więcej korzystamy z komputera i im więcej nowych plików powstaje w systemie, tym większe prawdopodobieństwo nadpisania ukrytych danych. Jeśli dane zostaną nadpisane, ich odzyskanie stanie się niemożliwe.

Sama procedura odzyskiwania wygląda natomiast podobnie, jak w przypadku uszkodzonego dysku – tu również można skorzystać z DMDE, lub z jednego z polecanych programów.